جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 نقش شیعیان در تمدن اسلامی در نیمه اول قرن سوم دور الشیعه فی الحضاره الإسلامیه فی النصف الأوّل من القرن الثالث 1 16 19569 AR صادق آئینه وند استاد گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس حسین نعیم آبادی دانشجوی دکترای گروه شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم Journal Article 2025 07 13 این نوشتار به دنبال پیداکردن آثاری از تاثیر شیعیان در تمدن اسلامی در دوران اوج گیری تمدن اسلامی است. سوال اصلی این است که تا چه اندازه می توان به دنبال تاثیری جدی از ناحیه شیعیان در شکل گیری یا رشد دست کم بخش هایی از تمدن اسلام بود؟ این کار با روش تاریخی و ضمن گردآوری اطلاعات به صورت «کتابخانه ای» یا «اَسنادی» است. بر این اساس از میان مولفه های اساسی در باب تمدن به مسئله پیش بینی و احتیاط در امور اقتصادی، سازمان سیاسی و در نهایت کوشش در راه بسط علم و هنر پرداخته شده است و بعضی از حوزه های تحت حاکمیت اسلامی به عنوان شواهدی موردی در این باب مورد استناد قرار گرفته اند. در نتیجه هرچند دلیل یا شاهد محکمی درباره ی آمادگی های تمدنی از این گروه در این دوره یافت نشد اما با توجه به رشد فراوان دانش افزایی شیعه می توان به نقش اساسی شیعه در زمینه انتشار علوم به ویژه خصوصا دانش کلام اشاره کرد. تسعى هذه المقاله إلی إثبات دور الشیعه فی بناء الحضاره الإسلامیه فی عصرها الذهبی من خلال تجمیع الشواهد والآثار على ذلک. والسؤال الأساسی فیها هو: هل یمکن البحث عن تأثیر جدی للشیعه فی تأسیس الحضاره الاسلامیة، أو تنمیه بعض فروعها على الأقل. والأسلوب المتبع فیها هو الأسلوب «المکتبی» أو «الوثائقی». و قد نظمت بحوثها وفق ثلاثةٍ من عناصر الحضاره الأربعه التی ذکرها ویل دیورانت، وهی: التوقع و الاحتیاط فی الموارد الاقتصادیة، والنُّظُم السیاسیة، ومتابعه العلوم والفنون، ولم تعتن بالتقالید الخلقیه والسلوکیة. وعلى هذا الأساس فحینما یتم الاستناد إلى بعض المراکز الواقعه تحت حکم الإسلام فإنما یکون ذلک للاستعانه بها کشواهد نموذجیه فی هذا المجال. والنتیجه هی: أنّه على الرغم من عدم توفر شاهد قوی یؤکد الإمکانیات الحضاریه لهذه الجماعه فی هذه الفترة، لکن بملاحظه الرقی العلمی الکبیر الذی حققه الشیعه یمکننا أن نلمس بوضوح دورهم فی مجال نشر العلوم المتداوله آنذاک وخاصه علم الکلام. https://aijh.modares.ac.ir/article_19569_6b210b25b3bea1cff8a217e68dc79bd3.pdf

جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 بررسی مقایسه‌ای تکامل تاریخی از دیدگاه استاد شهید مطهری و دکتر علی شریعتی التقدّم التاریخی من منظار الأستاذ مطهری و الدکتور شریعتی(دراسه تطبیقیة) 17 36 19570 AR غلامرضا جمشیدیها دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران غلامرضا جمشیدیها دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران محمد سجاد صفار هرندی دانشجوی دکترای گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران Journal Article 2025 07 13 در این مقاله کوشش شده تا از خلال فهم و تشریح دیدگاه دو اندیشمند مهم معاصر، استاد مرتضی مطهری و دکتر علی شریعتی، نسبت به «ایده ی ترقی تاریخی»، فصل مهمی از تاریخ مواجهات فکری ایرانیان با تجدد مورد بازخوانی قرار گیرد. «ایده ی ترقی تاریخی»، به مثابه یکی از اصلی­ترین ارکان اندیشه ی اجتماعی مدرن، متضمن قایل شدن به نوعی سیر واحد و رو به صعود و بهبود در تاریخ جامعه ی بشری است. طبیعی است که از این منظر، تمدن مدرن غربی پیشرو، پرچمدار و بر فراز سیر مذکور تصویر می­شود. وحدت تاریخ بشری در اندیشه مطهری و شریعتی به صورت نوعی پیش فرض حاضر است؛ اما در نوع تلقی نسبت به ترقی، تفاوت­هایی وجود دارد. موضع مطهری نسبت به ایده ی ترقی را می­توان «پذیرش مشروط» تلقی کرد. وی ترقی را در حوزه­های علمی و فنی و نیز ساختار و تشکیلات اجتماعی می­پذیرد، اما در ابعاد انسانی و اخلاقی مردود قلمداد می­کند. در مجموعه ی آرا و آثار شریعتی ما با دو تلقی ناسازگار یا دست­کم "به ظاهر" ناسازگار از ترقی و تکامل تاریخ مواجه ایم. یکی از این دو گرایش، اندیشه ترقی را در روایت اصلی آن به مثابه ی واقعیتی روشن و بدیهی مورد پذیرش قرار می دهد و دیگری، آن را از ریشه و اساس منتفی شمرده و حتی مفاهیمی چون ترقی و پیشرفت را (به اصطلاح پست مدرنیستی) "واسازی" می­کند. در عین حال، هر دوی آنان تمدن اسلامی و دوران طلایی آن را فصلی از فصول کتاب «ترقی و پیشرفت تمدن بشری» قلمداد کرده و نیز به موازات یا در طول ایدۀ ترقی، به نوعی تفسیر دینی از تاریخ قایل اند. https://aijh.modares.ac.ir/article_19570_d8030afe156a4de429b42187a7bb28eb.pdf

جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 نظریه استطاعت و کاربردهای آن در گفتار امام هادی (ع) نظریه الاستطاعه وتطبیقاتها عند الإمام علی الهادی (ع) (رؤیه فی نظریه الجبر و التفویض) 37 48 19571 AR عبدالحسین العمری دانشکده ادبیات دانشگاه ذوقار عراق Journal Article 2025 07 13 پژوهش حاضر موضوع نظریه استطاعت و کاربردهای آن را در گفتار امام هادی (ع) در بر می­گیرد که از دیدگاه ما پایه و اساس نظریه جبر و اختیار ائمه اسلام علیهم السلام است. در این پژوهش سعی داریم -با تکیه بر معلومات محدود خود- ایده های امام (ع) را در این نظریه که تا به حال کسی به آن نپرداخته است شفاف سازی کنیم. از این رو مفهوم استطاعت را در لغت و اصطلاح بیان کرده و مبانی قرآنی آن را به ایجاز و تا جایی که فضای این تحقیق اجازه داده است، بررسی می نمائیم. باشد که فرصتی برای پژوهش در این نظریه و کشف مبانی آن در قرآن و حدیث و احادیث ماثور ائمه اهل بیت علیهم السلام در این باب، فراهم آید. https://aijh.modares.ac.ir/article_19571_7a8f692cebd289e81aebd39ecdecb945.pdf

جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 بررسی نقش راوی و مکالمه گرایی رمان در Ø­Ø‌ر الضحک الراوی و حواریه الروایه فی «حجر الضحک» 49 68 19572 AR اکرم روشنفکر استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان Journal Article 2025 07 13 ویژگی های فنی نگارش رمان از گذشته تاکنون پیشرفت کرده وامروزه تحت تأثیر روش های نقد معاصر به ویژه روش نقد اجتماعی، قرار گرفته است. پیامد نقد اجتماعی رمان، مکالمه گرایی آن است؛ از آن رو که این روش رمان را فارغ از نویسنده اش، متنی باز دربرابر خواننده می شمرد. به این ترتیب چالشی میان ایفای نقش راوی ونظریه مرگ نویسنده پدید می آید که در پی اطلاع نویسندگان از تکنیک مکالمه گرایی وبه کارگیری آن با استفاده از مهارت فنی از بین می رود. جای شگفتی نیست که هدی برکات با استفاده از حوادث جنگ داخلی لبنان چنین تکنیکی را به کار گرفته است. این پژوهش درصدد بیان ویژگی های رمان وخصوصیت مکالمه گرایی آن در ادبیات لبنان است که به عنوان نمونه حجر الضحک را بررسی می نماید. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. مهم ترین نتیجه عبارت از هویدا شدن زوایای دید مختلف در رمان حجر الضحک است که دو رویکرد را در گفتمان جنگ داخلی لبنان نشان می دهد. البته تکنیک های دیگر مانند: بینامتنی وسیال ذهن نیز به کار گرفته شده، افزون بر آن که برکات پایان رمان را باز نهاده تا زمینه ی گفت و گو با متن برای خواننده ی توانا وبا فرهنگ حفظ گردد. https://aijh.modares.ac.ir/article_19572_7cbf30c9b6104ef5c28e30c8569aa72e.pdf

جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 کارکردهای انسØ‌امی عنصر «حذف» در نهØ‌‌البلاغه (بررسی موردی 30 خطبه‌ی بلند) الحذف کعنصر إتساقی فی نهج‌البلاغه (دراسه فی 30 خطبه طویلة) 69 82 19573 AR علیرضا نظری استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین علیرضا نظری استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین نرگس انصاری استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین نرگس انصاری استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین Journal Article 2025 07 13 ­حذف از جمله پدیده های زبانی است که در حوزه­های مختلفی هم چون نحو و بلاغت قابل بررسی است. «هالیدی» و «حسن»، حذف را در کنار برخی عوامل دیگر به عنوان عوامل انسجام متن مطرح کرده­اند؛ بدین صورت که با حذف یک عنصر زبانی، شکافی در متن ایجاد می­گردد که ذهن مخاطب آن را با توجه به عنصری پیشین پرمی­نماید؛ چنین پدیده­ای باعث انسجام و پیوستگی اجزای متن می­گردد. در خطبه­های نهج­البلاغه نیز با حذفهای گوناگون حرف، اسم، فعل، جمله و شبه جمله مواجه ایم که خالی از کارکرد انسجامی نیستند، بلکه در مواقعی حذف یک فعل یا حرف به عنوان برجسته­ترین عامل اتصال اجزای متن عمل می­کند به گونه­ای که متن افقی را می­توان با تکیه بر عامل حذف به متنی عمودی بدل کرد، هم چنین کارکرد انسجامی حذف در تعامل و تعاون این عامل با برخی عوامل دیگر هم چون موازات نحوی، تکرار و ارجاع و به طور کلی در ایجاد انسجام آوایی بیشتر به چشم می­آید. این تحقیق به شیوه ی توصیفی، موضوع کارکردهای انسجامی آن را در سی خطبه بلند نهج البلاغه تحلیل می نماید. https://aijh.modares.ac.ir/article_19573_df613558c15ae2f7ad53bc2c71e8447b.pdf

جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 20 2 2025 07 13 نقد ساختی-صوری موسیقی درونی در شعر ابن فارض الإیقاع الداخلی فی شعر ابن الفارض: دراسه بنیویه شکلیة 83 100 19574 AR مجید صالح بک استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی مجید صالح بک استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی کبری راستگو دانشجوی دکترای گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی Journal Article 2025 07 13 نقد ادبی در مسیر رو به پیشرفت خود، با رویکردهای متعددی مواجه شد؛ این رویکردها با نگاه بلاغی، اجتماعی و روانشناسی و با چارچوبی بافت محور آغاز و تا رویکرد ساختارگرائی و پساساختارگرائی نظیر: نشانه شناسی و ساختارشکنی و ... با چارچوب فرامتنی امتداد یافت. اما ساختارگرائی، یکی از مهم ترین رویکردهای توصیفی نقد ادبی است که ناقد در آن، به دور از هرگونه متعلقات خارجی تنها به ساختار متن و سطوح مختلف آن نظیر: سطح آوائی، ساختاری، و معنائی و نیز تعیین تقابلات دوگانه میان واژه ها رو می کند چه این تقابلات، نوعی تضاد و جدائی را سبب می شوند که ادیب واجد آن در میان دو جهان متضاد است. با این مقدمه، مقاله حاضر برآن ا ست تا ساختار موسیقائی درونی شعر ابن فارض را در پرتو ساختارگرائی صورت گرای ادبی بررسی کرده و از نیروی تلقینی آن پرده بردارد. موسیقی درونی شعر ابن فارض، در صنعت تکرار، خوشه های صوتی/ هم صدائی، و تقابل های دوگانه و قابلیت بیانی این تقابلات در تصویر عواطف شاعر نمود یافته است. در گردآوری این مقاله، از روش استقرائی، و مطالعات کتابخانه ای و مستندات استفاده شده است. ماحصل این خوانش، آن است که ساختار موسیقائی با نگرش درونی شاعر هماهنگ می باشد. این هماهنگی، در تکرار واج ها همراه با صفات و مخارج حروف شان نمایان شده تا بیانگر معانی پنهان در شخصیت شاعر باشد. جملات نیز، علیرغم ساختارهای مختلف خود، از طریق تکرار بعضی از حروف و کلمات با ژرف ساخت متن انسجام یافته است. هم چنین، تقابلات دوگانه برخی واژه ها در اغلب انفاس شعری شاعر کاملا مشهود است. https://aijh.modares.ac.ir/article_19574_39871d0cee6ab3debf7e05cd7a6d5cf4.pdf