جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 15 4 2025 07 13 تقریر«ولفسن» از نظریه اسپینوزا درباره اراده و مقایسه آن با دیدگاه بعضی از حکمای مسلمان تقریر «ولفسن» لنظریه اسبینوزا حول الإراده و مقارنتها بآراء بعض الفلاسفه المسلمین 11 28 19639 AR زهره توازیانی دانشگاه الزهرا Journal Article 2025 07 13 سخن بر سر جواز یا عدم جواز نسبت اراده به خداست. اسپینوزا فیلسوف نامدار یهودی قرن هفدهم از جمله فیلسوفانی است که به صراحت در جواز نسبت اراده به خدا تردید افکنده است. او نه تنها صریحاً آزادی اراده را در خدا انکار کرده است بلکه به تصریح، همان حکم را در مورد انسان نیز جاری دانسته است و شارح بزرگ او ولفسن در تقریر خود از نظریه وی، ضمن توضیح نظر وی اعتراف می کند که اسپینوزا در بحث اراده خداوندی به آرای فیلسوفان قرون وسطی و فیلسوفان عرب که احتمالاً از طریق ابن میمون فیلسوف نامدار دیگر یهودی درجریان آن قرار گرفته، متفطن بوده است و تا حدی نیز متأثراز آرا و اندیشه های ایشان شده است. در این مقاله سعی شده ضمن توضیح و تبیین نظریه اسپینوزا در مسأله اراده به تقریر ولفسن، نظر چند تن از حکیمان مسلمان نیز که در همین مسأله اما و اگرهایی داشته اند تحلیل شود تا در نتیجه نشان داده شود که بسیاری از اختلافات میان این بزرگان لفظی بوده و در ورای بحث های لفظی مشابهت های زیادی میان تفکر ایشان یافت می شود و آنچه نهایتاً برای جمله آنها اصالت دارد سمت و سو دادن بحث اراده به صورتی است که کمال خداوندی و شأنیت الهی کمترین خدشه ای نبیند. ان الحدیث یدور حول جواز نسبه الإراده إلى الله أو عدمه. ویعد اسبینوزا الفیلسوف الیهودی الشهیر فی القرن السابع عشر من الفلاسفه الذین شککوا بصراحه بجواز نسبه الإراده الى الله. ولم ینکر اسبینوزا بصراحه حریه الإراده لدى الله فحسب بل جعل الحکم ذاته ساریاً على الإنسان. إن ولفسن شارح نظریه اسبینوزا وفی إطار تقریره لنظریه الأخیر أعطى شرحاً حولها وأقر بان اسبینوزا کان فی بحث الإراده الإلهیه متفطنا لآراء فلاسفه القرون الوسطى والفلاسفه العرب الذین قد یکون تعرف على آرائهم عن طریق الفیلسوف الیهودی الشهیر الآخر "ابن میمون" وتأثر بعض الشئ بآرائهم وأفکارهم. ونحاول فی هذه المداخله توضیح وتبیان نظریه اسبینوزا فی مسأله الإراده، کما نتعرض بالتحلیل لتقریر ولفسن وآراء عدد من الفلاسفه المسلمین الذین کان لهم رأی آخر فی الموضوع لنبین بالتالی أن الکثیر من الخلافات بین هؤلاء الفلاسفه الکبار کانت لفظیه بحیث نجد ما وراء الأبحاث اللفظیه، تشابهاً کبیراً فی أفـکار هؤلاء وأن ما هو أصیل بالنسبه لهم، هو توجیه مبحث الإراده بشکل لا ینـال من الذات الإلهیه. https://aijh.modares.ac.ir/article_19639_b0ec10166fcb5fd6d95ead1c3d735324.pdf