جامعة تربية مدرس دراسات فی العلوم الانسانیه 2383-4269 18 4 2025 07 13 معیارهای عزل و نصب امیران خراسان در عهد اموی معاییر تولیه حکّام خراسان و إقالتهم فی العهد الأموی 65 80 19601 AR محمدعلی چلونگر استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان سید اصغر محمودآبادی . استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان علی اکبر عباسی دانشجوی دکترای تاریخ دانشگاه اصفهان Journal Article 2025 07 13 حاکمان خراسان در عهد اموی همگی عرب بوده و بر اساس اندیشه های خلفا و با انگیزه های حمایت از خویشاوندان و گاه با پرداخت رشوه و زمان  هایی نیز بر اساس شایستگی ها و لیاقت به این سمت می رسیدند. بر اساس همین تفکر بیشتر حاکمان عهد اموی قرشی بودند. البته در مواقعی که خطر از دست رفتن خراسان بود، حاکمان آن ایالت بر اساس مقتضیات و مصلحت قدرت و حکومت امویان و با توجه به کارایی موثر و مناسب در سایر مناصب به عنوان امیر خراسان تعیین می شدند. بر کناری امیران به جهت اختلاس های مالی آنان بود. عمده امیران خراسان پس از عزل زندانی و شکنجه و مورد بازخواست قرار می گرفتند. بازخواست برخی از آن ها به جهت اموالی بود که در دوران امارتشان اختلاس کرده بودند یا احساس می شد که اموال زیادی از بیت المال را برای خود برداشته اند. لقد کان حکّام خراسان کلّهم فی العهد الأموی من العرب،حیث کان یتمّ تولیتهم علی حسب نوایا الخلفاء و بدافع شدّ أزر الأرحام و تقلیدهم لمناصب حکومیّه خطیره و هامّة؛ لذلک کانت الرشی تؤدّی دوراً فی هذا المجال. و تأسیساً لهذه الرؤیه کان جلّ الحکام فی هذه الفتره قرشیّین. و من الطبیعیّ أن یأتی اختیار الولاه أحیاناً حسب ما تملیه الظروف أو ما تقتضیه مصالح الدوله الأمویة، و کان بعض الخلفاء یؤثرون مصالح الدوله و اقتدارها فی الظروف الحرجه علی المصالح العائلیّه لاسیّما عبدالملک و هشام. و کان إقاله الولاه من الحکم لأسباب منها: مخاوف الخلفاء من شقّ الولاه عصا الطاعه علی الحکم المرکزیّ، و فسادهم المالیّ أو عجزهم عن إقرار الأمن فی خراسان و توفیره، و أحیاناً کانت الإقاله حسب القیم و المعاییر الدینیّة. کان أکثر ولاه خراسان یتعرّضون بعد الإقاله للسجن، و التعذیب و الإستجواب، و یُطالَبون بتسدید المبالغ المحتَمل اختلاسها طیله فتره إمارتهم. https://aijh.modares.ac.ir/article_19601_a0b286be4319741767e21c8c2216fa77.pdf